Kasacja w sprawie podwyżek w Służbie Więziennej w 2022 roku

W Sądzie Najwyższym w dniu 22 kwietnia 2026 roku została rozpoznana kasacja wniesiona przez Kancelarię w sprawie odszkodowań i dodatków służbowych z 2022 roku funkcjonariuszki  Służby Więziennej.

Sąd Najwyższy uwzględnił kasację i uchylił wyrok sądu okręgowego oddalający powództwo o odszkodowanie i o dodatek służbowy. Obecnie oczekujemy na pisemne motywy wyroku. Sąd Najwyższy odpowiedzieć powinien na poniższe pytania:

1. czy sąd orzekający w sprawie jest władny do samodzielnej oceny aktu prawnego rangi rozporządzenia pod katem jego zgodności z aktem ustawowym na podstawie którego został wydany; czy w przypadku oceny skutkującej przyjęciem, iż rozporządzenie wykonawcze do ustawy jest z nią niezgodne – to czy sąd ma powinność stosować przepisy ustawowe z pominięciem przepisów rozporządzenia;
2. czy w przypadku uchylenia się przez sąd od oceny zgodności rozporządzenia z aktem delegacyjnym (ustawą) orzeczenie tak wydane jest wymiarem sprawiedliwości i czyni zadość poczuciu sprawiedliwości w procesie stosowania prawa;
3. czy z faktu regularnego i stałego wypłacania grupie pracowników (funkcjonariuszy) tego samego świadczenia, w tej samej wysokości (dodatek służbowy 416 zł) z pominięciem innych funkcjonariuszy wykonujących tę samą pracę można przyjąć, że świadczenie to ma charakter fakultatywny , czy też z racji jego regularnego i stałego wypłacania traci walor fakultatywności i staje się stałym składnikiem uposażenia; jeżeli staje się stałym składnikiem uposażenia to czy winno być wypłacane także innym pracownikom wykonującym te samą pracę;
4. czy z faktu, iż pracodawcą jest jednostka Skarbu Państwa wynika wniosek, iż brak realizacji należności płacowych dla pracowników sfery budżetowej, zawsze znosi odpowiedzialność odszkodowawczą z art. 18 k.p. kierownika jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, czy też odpowiedzialność taka jest możliwa w przypadku skutku polegającego na nierównym traktowaniu pracowników sfery budżetowej;
5. jak należy rozumieć zakres pojęciowy zwrotów: działania obiektywnie uzasadnione ze względu na zgodny z prawem cel, który ma być osiągnięty, a środki służące osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne, w sytuacji kiedy Skarb Państwa nie realizuje zobowiązań płacowych dla pracowników sfery budżetowej z racji braku środków finansowych zaplanowanych w budżecie na ten cel; co należy rozumieć pod pojęciem właściwych i koniecznych środków służących ociągnięciu celu;
6. czy pracownik dochodzący roszczenia odszkodowawczego z art. 18 ^3dp. winien szczegółowo udowodnić fakt jego dyskryminacji, czy jedynie go uprawdopodobnić podając okoliczności i twierdzenia za tym przemawiające, a tym samym jak należy rozumieć obowiązek dowodowy pracodawcy wyrażający się w wykazaniu, iż nie dyskryminuje pracownika;
7. czy w przypadku powoływania się przez stronę na przepisy prawa europejskiego (UE w zakresie zakazu nierównego traktowania) sąd orzekający ma obowiązek odnieść się to tych regulacji, czy też poprzestać na analizie regulacji krajowych z pominięciem przepisów unijnych;
8. czy jest możliwe porównywanie w zakresie zarzutu nierównego traktowania i dyskryminacji płacowej grup funkcjonariuszy pełniących służbę w różnych formacjach służbowych (w innych jednostkach organizacyjnych Skarbu Państwa) np. w Służbie Więziennej i w Policji , w zakresie realizacji podwyżki 624 zł (dla wszystkich grup mundurowych), czy też porównywalne grupy (jednostki) winny być zatrudnione w tym samym zakładzie pracy (formacji),
9. czy w przypadku przyznania niektórym funkcjonariuszom dodatku służbowego w kwocie 416 zł oraz przyznania innym funkcjonariuszom tego dodatku w kwotach niższych (np. 45 zł) lub wcale – świadczenie w postaci dodatku służbowego pełni funkcję motywacyjną dla wszystkich w/w funkcjonariuszy, czy też jedynie wobec tych którzy otrzymali maksymalną podwyżkę 416 zł;
10. czy sąd wydając wyrok ma obowiązek orzeczenia w kwestii kontroli konstytucyjności rozporządzenia tak, jak tego chce strona z art. 9 i art. 91 Konstytucji oraz art. 4 ust. 3 i art, 6 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE); czy prawa podstawowe Unii Europejskiej mają charakter praw bezpośrednio stosowalnych; czy sędzia krajowy z powołaniem się na zasadę efektywnej kontroli sądowej ma prawo, czy obowiązek pominąć w procesie sądowego stosowania prawa, ustawy oraz praktyki sprzeczne z zasadami podstawowymi Unii Europejskiej; czy sędzia krajowy ma obowiązek stosowania praw podstawowych UE z prawem pominięcia regulacji krajowych naruszających te prawa oraz praktyki sprzeczne z zasadami podstawowymi Unii Europejskiej;
11. czy norma sprzeczna z prawem wspólnotowym, czy z Konstytucją RP musi być usunięta z systemu poprzez formalną derogację, czy też może być pominięta przez sąd orzekający w procesie stosowania prawa;
12. czy Sądy mają obowiązek (wyrażony w art. 178 w związku z art. 8 Konstytucji RP), stosowania również Konstytucji (obok ustaw regulujących bezpośrednio materię sporu), a także obowiązującego w Polsce prawa międzynarodowego, czy „liczy się” tylko „przepis” stanowiący bezpośrednią podstawę rozstrzygnięcia konkretnego sporu,
13. czy Sąd stosując Konstytucję w jednostkowej sprawie, może odmówić stosowania przepisu ustawy lub rozporządzenia, jeżeli stwierdzi jego sprzeczność z prawem hierarchicznie wyższym, czy działanie takie narusza kompetencje Trybunału Konstytucyjnego, który ma inny przedmiot orzekania (art. 188 Konstytucji) i orzeka on o przepisie prawnym w zakresie jego zgodności z aktem wyższego rzędu, a nie o stosunkach społecznych, które ten przepis reguluje,
14. czy we wszystkich wypadkach, gdy postanowienia konstytucyjne są sformułowane w sposób na tyle precyzyjny i jednoznaczny, by możliwe było ich odniesienie do konkretnych sytuacji zachodzących w rzeczywistości prawnej, podmiot stosujący prawo może czy powinien oprzeć swe działania (rozstrzygnięcia) bezpośrednio na takim postanowieniu konstytucyjnym,
15. czy funkcjonariusze służb mundurowych mogą co do zasady korzystać z ochrony prawnej przewidzianej art. 18 k.p. (rozdział II kodeksu pracy), czy też przepisy o dyskryminacji (mobbingu) mogą mieć zastosowanie wyłącznie do pracowników w rozumieniu kodeksu pracy,
16. czy treść rozporządzenia musi mieścić się ściśle w ramach podmiotowych i przedmiotowych brzmienia delegacji ustawowej, czy regulacje zawarte w rozporządzeniu wydanym przy wykorzystaniu delegacji ustawowej, które nie mają jednoznacznego, ścisłego odniesienia do treści tej delegacji, mogą być stosowane;
17. czy w rozporządzeniu powinny być zamieszczane jedynie przepisy o charakterze technicznym, niemające zasadniczego znaczenia z punktu widzenia praw lub wolności jednostki, czy też mogą być zamieszczane przepisy kształtujące prawa i obowiązki obywateli,
18. czy rozporządzenie w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia wykracza poza granice delegacji ustawowej, a tym samym czy możliwość obniżenia dodatku służbowego w związku ze zmianą dodatku za wysługę lat została określona bez podstawy prawnej – a zatem niezgodnie z przepisami prawa,
19. czy podwyżka uposażeń od 1 stycznia 2022r. w kwocie 624 zł wynikała z odrębnych przepisów ustawowych niż zmiana dodatku za wysługę lat, czy pierwszą regulowały ustawa budżetowa i modernizacyjna, drugą ustawa o Służbie Więziennej;
20. czy staż pracy jako kryterium różnicujące wysokość uposażenia może przekładać się na kilka składników uposażenia (dodatek stażowy i dodatek służbowy), czy też nie (por. wyrok SN z dnia 7.02.2018 r. II PK 22/17);
21. czy brak zabezpieczenia wystarczających środków budżetowych na realizację podwyżek uposażenia pracownikom/funkcjonariuszom sfery budżetowej skutkujący brakiem realizacji należności płacowych wobec części z nich przy jednoczesnej realizacji podwyżek wobec pozostałej części jest okolicznością zwalniającą Skarb Państwa od odpowiedzialności odszkodowawczej za dyskryminację płacową.